Mae Tarian, sef yr Uned Troseddau Cyfundrefnol Ranbarthol ar gyfer de Cymru, wedi’i dyfarnu’n “Dda” am ei hymagwedd at fynd i’r afael â throseddau difrifol a chyfundrefnol, yn dilyn cyhoeddiad adroddiad arolygu gan Arolygiaeth Cwnstabliaeth a Gwasanaethau Tân ac Achub Ei Fawrhydi (HMICFRS).
Asesodd yr arolygiad effeithiolrwydd yr ymateb plismona cydweithredol i droseddau difrifol a chyfundrefnol ledled rhanbarth de Cymru, sy’n cynnwys Heddlu De Cymru, Heddlu Gwent, Heddlu Dyfed-Powys ac uned Tarian.
Mae’r canlyniad cadarnhaol hwn yn adlewyrchu ymroddiad, proffesiynoldeb ac arbenigedd swyddogion a staff Tarian, a chryfder y perthnasoedd y maent wedi’u meithrin gyda chydweithwyr ar draws y tri llu ac asiantaethau partner. Ar y cyd, mae’r partneriaethau hyn yn tanseilio ymagwedd gyd-gysylltiedig, yn seiliedig ar guddwybodaeth, at ddiogelu cymunedau ledled de Cymru.
Mae’r adroddiad, a gyhoeddwyd heddiw, yn rhoi dyfarniadau graddedig a chanfyddiadau manwl ynghylch sut mae Tarian a’r tri llu yn cydweithio i ymchwilio i weithgarwch troseddol cyfundrefnol ac i darfu ar hynny.
Yn ôl yr adroddiad, rhwng 30 Mehefin 2024 a 30 Mehefin 2025, cofnododd Tarian 2,650 o amhariadau a gafodd effaith sylweddol ar droseddau difrifol a chyfundrefnol. Mae enghreifftiau’n cynnwys arestiadau, cau llinellau cyffuriau, a diogelu unigolion sy’n agored i niwed. O gymharu ag Unedau Troseddau Cyfundrefnol Rhanbarthol eraill yn ystod yr un cyfnod, y rhif hwn yw’r ail uchaf ledled Cymru a Lloegr o ran amhariadau.
Yn ystod 2025, gwnaeth ymchwiliadau Tarian arwain at ddiogelu 1,488 o blant a 598 o oedolion agored i niwed, arestio 285 o unigolion, a dedfrydau o garchar am gyfanswm o 320 o flynyddoedd.
Yn yr adroddiad, gwnaeth yr arolygwyr ganmol y perthnasoedd gwaith effeithiol dros ben rhwng Tarian, asiantaethau partner a heddluoedd, ynghyd â’i dealltwriaeth gref o fygythiadau troseddu difrifol a chyfundrefnol ar draws y rhanbarth. Gwnaethant amlygu gallu Tarian i weithio’n effeithiol gyda Heddlu De Cymru, Heddlu Gwent a Heddlu Dyfed-Powys, gan sicrhau ymagwedd gyd-gysylltiedig, yn seiliedig ar guddwybodaeth, at fynd i’r afael â throseddu cyfundrefnol. Roedd hyn yn cynnwys cydnabod y gwnaeth Tarian a’r tri llu ddechrau cydweithredu yn 2003 – chwe mlynedd cyn sefydlu rhwydwaith yr Unedau Troseddau Cyfundrefnol Rhanbarthol yn ffurfiol yn 2009.
Gwnaeth yr arolygwyr hefyd gydnabod gallu Tarian i ddatblygu a gweithredu dulliau plismona arloesol. Gwnaethant gydnabod gwaith y tîm Mynd i’r Afael â Chamfanteisio Cyfundrefnol (TPEX) yn Tarian, wrth ddatblygu technoleg newydd i awtomeiddio a dadansoddi symiau mawr o ddata, gan leihau’n sylweddol yr amser adolygu o wythnosau i gyn lleied â 30 munud mewn rhai achosion. Mae’r galluogrwydd hwn wedi gwella effeithlonrwydd wrth ymchwilio ac mae wedi galluogi swyddogion i weithredu’n gyflymach ar guddwybodaeth.
Gwnaeth yr arolygwyr dynnu sylw at adborth cadarnhaol gan staff ynghylch ymrwymiad Tarian i sefydlogrwydd a lles y gweithlu. Mae hyn yn cynnwys ffocws cryf ar gefnogi a gwerthfawrogi’r gweithlu, a nodwyd bod ei seremoni wobrwyo flynyddol yn enghraifft o arfer da sy’n cyfrannu at forâl a chyfraddau cadw staff. Mae hefyd yn cynnwys sefydlu swyddfa loeren yn ardal Dyfed-Powys, ac o ganlyniad i hynny gall y sefydliad ddenu talent o ardaloedd a oedd efallai’n cael eu tangynrychioli gynt oherwydd cyfyngiadau o ran teithio. Ers sefydlu’r swyddfa, mae cyfraddau recriwtio o ogledd-orllewin y rhanbarth wedi cynyddu 75%.
Gwnaeth yr adroddiad nodi ymhellach mai Tarian oedd yr unig Uned Troseddau Cyfundrefnol Ranbarthol yn y rhwydwaith i fod â chydlynydd deallusrwydd artiffisial (AI) penodol. Cydnabuwyd bod hwn yn gam rhagweithiol o ran rhagweld heriau’r dyfodol, gan gydnabod rôl gynyddol AI mewn plismona a’r risg gynyddol y bydd troseddwyr cyfundrefnol yn manteisio arno, wrth sicrhau bod yr uned yn parhau mewn sefyllfa dda i ymateb i fygythiadau sy’n dod i’r amlwg.
Mae’r ffocws hwn ar arloesi a chynllunio ymlaen llaw yn tanseilio ymroddiad Tarian i ddatblygiad parhaus. Mae’r adroddiad yn nodi meysydd i wella ymhellach, sef cyfleoedd i adeiladu ar gryfderau presennol. Mewn cydweithrediad â’r arolygiaeth, lluoedd a phartneriaid, mae gwaith eisoes ar y gweill i ymdrin â’r argymhellion canlynol: dylai’r Uned a’r lluoedd sy’n rhan ohoni gyfuno prosesau ar gyfer caffael cyfarpar technegol arbenigol, a dylent ystyried sut caiff bygythiadau troseddu difrifol a chyfundrefnol eu cofnodi â’r nod o nodi mwy ohonynt ar draws ystod ehangach o ymddygiad troseddol.
Drwy ymdrin â’r argymhellion hyn bydd uned Tarian yn gwella ei hymateb ymhellach, gan sicrhau bod y sefydliad yn parhau i ddatblygu yn unol â’i genhadaeth i ddiogelu de Cymru drwy fynd i’r afael â throseddau difrifol a chyfundrefnol, erlyn troseddwyr yn rhagweithiol, a gweithio gyda phartneriaid i addysgu a pharatoi cymunedau.
Dywedodd Gemma Morris, Prif Gwnstabl Cynorthwyol ar gyfer uned Tarian:
“Mae troseddau difrifol a chyfundrefnol yn achosi niwed arwyddocaol yn ein cymunedau, ac mae ein hymrwymiad i erlyn y rhai hynny sy’n ceisio ecsbloetio a pheryglu eraill yn aros yn ddiwyro.
“Hoffwn achub ar y cyfle hwn i gydnabod swyddogion a staff Tarian ac i ddiolch iddynt am eu hymroddiad a’u proffesiynoldeb. Hoffwn hefyd ddiolch i gydweithwyr ar draws Heddlu De Cymru, Heddlu Gwent a Heddlu Dyfed-Powys, yn ogystal â’r asiantaethau sy’n bartneriaid i ni. Mae eu cefnogaeth barhaus, y cydweithredu rhyngom a’r ymrwymiad ar y cyd wedi bod yn hollbwysig wrth sicrhau’r canlyniad hwn.
“Mae’n anochel bod llawer iawn o’r gwaith yn y maes plismona hwn yn gudd, felly nid yw’r cyhoedd yn ei weld. Mae’r adroddiad hwn yn gyfle pwysig i ddangos effeithiolrwydd y gwaith hwnnw a’r gwahaniaeth y mae’n ei wneud wrth ddiogelu ein cymunedau.
“Rydym yn falch bod arolygwyr wedi cydnabod llawer o’n cryfderau, gan gynnwys perthnasoedd cryf gyda phartneriaid a’n hymrwymiad i arloesi. Ar yr un pryd, rydym yn cydnabod bod meysydd lle mae’n rhaid i ni barhau i wella, ac rydym hefyd yn symud ymlaen â chynlluniau i ymdrin â’r argymhellion a nodwyd. Mae gwelliant parhaus yn ganolog i’n hymagwedd, a byddwn yn parhau i weithio gyda’n partneriaid i atgyfnerthu ein hymateb.
“Ein ffocws o hyd yw diogelu’r cyhoedd, yn bendant. Byddwn yn parhau i weithio’n agos gyda’n lluoedd rhanbarthol a’n partneriaid i amharu ar droseddu cyfundrefnol, diogelu’r rhai hynny sydd fwyaf agored i risg, a sicrhau bod troseddwyr yn cael eu dwyn i gyfrif, wrth gyflawni ar ein cenhadaeth i ddiogelu de Cymru a’n gweledigaeth i sicrhau’r rhanbarth diogelaf yn y Deyrnas Unedig.”
